Hoe maak je havo-onderwijs weer betekenisvol en motiverend? Op scholengemeenschap Were Di in Valkenswaard vonden ze het antwoord in havo-P. Door echte vraagstukken uit de omgeving in de klas te halen, ontdekken leerlingen waar hun interesses liggen, leren ze samenwerken én zien ze waarom hun kennis ertoe doet.

Van dalende motivatie naar nieuw elan

Were Di is een brede scholengemeenschap met onderwijs van vmbo tot gymnasium. De afgelopen jaren zag de school de motivatie van havo-leerlingen teruglopen: meer doubleurs, meer overstappers naar het mbo en minder betrokkenheid. ‘Het onderwijs dat we boden sloot niet goed aan bij wat de havist nodig heeft,’ vertelt het havo-P-team. ‘We misten contextrijke opdrachten en afwisseling. Toen landelijk havo-P werd ontwikkeld, zagen we direct kansen.’

Ruimte om te ontdekken en te verbinden

De school startte met een werkgroep die onderzocht hoe havo-P kon worden ingebed in het curriculum en welke vakken gekoppeld kunnen worden aan maatschappelijke vraagstukken. Vanuit een klein, enthousiast team werd gewerkt aan een conceptueel kader en implementatieplan, gebaseerd op het leerlijnenmodel van De Bie en het curriculaire spinnenweb van Van den Akker (2003). ‘We kregen de tijd en ruimte om het programma echt goed neer te zetten, elke week hadden we gezamenlijke ontwikkeltijd,’ vertelt een van de docenten.

Het huidige havo-P-team bestaat uit zes docenten uit verschillende vakgebieden. Ze werken in duo’s aan de ontwikkeling en verbetering van projecten en begeleiden leerlingen tijdens de projecten op een coachende manier. ‘In de onderbouw bieden we nog veel structuur in het ontwerpproces. Richting de bovenbouw krijgen leerlingen meer ruimte om zelf regie over hun leerproces te nemen.’

Projecten met betekenis

Bij elk project is een externe opdrachtgever betrokken – van de gemeente en lokale bedrijven tot culturele instellingen. Zo maakten tweedejaars leerlingen kunstwerken voor blinden en slechtzienden, na een bezoek aan het MuZIEum en een gastles van een blinde kunstenaar. In een ander project bedachten leerlingen activiteiten om mensen met verschillende culturele achtergronden met elkaar in contact te brengen.

Ook duurzaamheid en technologie komen aan bod: leerlingen werken samen met een circulair ambachtscentrum aan oplossingen voor hergebruik van materialen, en bij een voedingsbedrijf verzinnen ze gezonde driegangenmaaltijden. ‘Leerlingen vinden het prachtig om te zien wat er allemaal mogelijk is in de praktijk. Dat motiveert enorm.’

‘Je kunt creatief denken op een andere manier gebruiken dan alleen tijdens standaardlessen en kunstvakken. Nadenken over problemen die mensen in de samenleving hebben, helpt je ook om de problemen van andere mensen te begrijpen en op te lossen.’

Leren samenwerken, leren van elkaar

Niet alle leerlingen vinden de werkwijze meteen gemakkelijk. ‘Leerlingen die houden van structuur of moeite hebben met samenwerken, moeten echt wennen aan de vrijheid van havo-P,’ vertelt het team. Toch overheersen de positieve geluiden.

‘Ze vinden het leuk om praktisch bezig te zijn en leren veel over hun eigen kwaliteiten. In een groepje wees iedereen spontaan hetzelfde meisje aan als leider, tot haar eigen verbazing. Sindsdien durft ze vaker de leiding in een groep te pakken.’

De vaardigheden samenwerken, communiceren, reflecteren en kritisch en creatief denken staan centraal. ‘We zien leerlingen groeien in hun zelfvertrouwen en in het plezier om op een andere manier te leren.’

Van experiment naar vaste waarde

Havo-P levert waardevolle lessen en contacten op voor leerlingen, docenten én de school. De samenwerking met bedrijven, instellingen en de gemeente maakt het onderwijs rijker en realistischer. ‘Als docent leer ik veel over wat er speelt in de omgeving en hoe het bedrijfsleven werkt,’ vertelt Floortje van Diepen, docent en projectleider havo-P. ‘Leerlingen krijgen dat vanzelf mee – ze zien hoe hun werk echt ergens toe leidt. En wij als school sluiten beter aan op wat de wereld buiten de school nodig heeft.’

Volgens Floortje zorgt havo-P bovendien voor meer herkenning en aantrekkingskracht. ‘Basisscholen vertellen ons dat havo-P perfect past bij leerlingen die graag praktisch bezig zijn, maar wél havo-capaciteiten hebben. Voor die groep is dit een hele mooie vorm van onderwijs.’

Dromen voor de toekomst

De ambitie van Were Di is helder: havo-P moet een vaste waarde worden in het curriculum. ‘We hebben nu twee uur per week in de onderbouw, maar vier zou nog beter zijn. We willen dat leerlingen steeds beter begrijpen waarom ze leren wat ze leren én ervaren dat hun kennis ertoe doet.’

Meer informatie?
Heb je deze ‘best practice’ met veel plezier gelezen? En wil je meer weten?
Neem dan contact op met Floortje van Diepen van Scholengemeenschap Were Di, via havop@sgweredi.nl.

Of kijk op de website van Were Di